Ikona
Pochodzenie
Słowo ikona pochodzi od greckiego eikon - obraz, podobizna. Według tradycji autorem pierwszych ikon był Łukasz Ewangelista. Najstarszą ze znanych nam ikon jest pochodząca z VI wieku ikona Chrystusa Pantokratora, przechowywana w klasztorze św. Katarzyny na Synaju.
Ikona powstała i ukształtowała się w środowisku nie podzielonego jeszcze chrześcijaństwa, tak więc jest ona kulturowym dziedzictwem całego świata chrześcijańskiego.
Ikona to malarski sposób przedstawienia prawd teologicznych. W kościele wschodnim ikonę otacza się taką samą czcią jak księgi Ewangelii.
Ikona jest świadkiem Wcielenia i nie mogłaby zaistnieć gdyby Bóg nie wcielił się. Jest ona wizerunkiem Chrystusa który stał się Człowiekiem - "obrazem Boga niewidzialnego".
Ikona jest miejscem realnego spotkania Boga i Jego obecności. Zarówno dla tego który ją pisze jak i dla tego który ją ogląda, a raczej czyta. Bo jest ona księgą, która opowiada Bożą Prawdę, jest Biblią w obrazie. Posiada swój język, w którym role wyrazów pełnią symbole - barwy, kompozycja, gesty postaci, ich atrybuty, geometria. Ikona więc jest opowieścią. Dlatego mówimy, że jest pisana i służy do czytania.
Sztuka tworzenia
Proces pisania ikony ma, z teologicznego punktu widzenia, konkretne etapy i znaczenia. Najpierw przygotowuje się deskę pokrywając ją warstwami zaprawy gipsowo-kredowej, zazwyczaj tych warstw jest dwanaście - tyle ile było apostołów. Potem przygotowuje się szkic - tzw podlinnik, który następnie przenosi się na deskę. Przed rozpoczęciem pisania wykonuje się złocenia. Złoto symbolizuje przestrzeń Bożą.
Pisanie poszczególnych elementów zaczyna się od pokrycia powierzchni ciemnymi odcieniami, po czym stopniowo nakłada się coraz jaśniejsze warstwy, wydobywając światło - Bóg przychodzi, rozprasza ciemności, rozświetla mrok...
Nie bez znaczenia jest też to, że pigmenty których się używa są naturalne, pochodzą z różnych minerałów. Zwłaszcza te, którymi maluje się oblicza - umbra, ochra, siena, otrzymuje się z ziemi, z prochu. W czasie pisania ta ziemia, w wizerunku Chrystusa czy Jego matki albo Jego świętych otrzymuje tchnienie życia... Ziemska ciemność przechodzi w Boską Światłość. Ikona bowiem zawsze przedstawia rzeczywistość przebóstwioną.
W malowaniu ikon należy przestrzegać określonych reguł - przekazanego przez tradycję kanonu. Ikona ma bowiem przedstawiać wiarę Kościoła i prawdy teologiczne a nie subiektywne odczucia i wyobrażenia piszącego.
Zgodnie ze starą tradycją ikon się nie sygnuje. Tradycja ta bowiem głosi, że malarz ikon jest tylko narzędziem, a nie autorem ikony i że jest ona "napisana nie ludzką ręką".
